Merhaba dostlarım şimdi sizler için boş zamanlarda küçük not defterimde aklıma geldikçe yazdığım Ayvagedigikce den alfabetik sistemle bazı kelime ve deyimleri yazacağım. bunları ezberlemek ve konuşmakta sizin göreviniz bunu bilin. hepiniz bunları en az ikikere cümle içinde kullanacaksınız.
1- AKLI YUKA : Aklı az
"hu çocuğun aklı yuka mı neci, hersene zayıf getirir karnesinde."
2- AYIN BEYİN OLMAK : Çok şaşırmak, hayretten öte bir durumda kalıp donmak, irkilmek ürpermek vs vs.
" -bakıverdim ya çardağın içine gocaaa bir gara ilan var, ayın beyin oldum ağam."
3- AYAN OLMAK : Sezmek, Hissetmek
" -raametli sarı ibraamın şehid olacağı ayan olmuş rüyasında, telefon açmış sevdiklerine ve sevgilisine.helallik istemiş vayh sarı guzum benim kınalı guzum eyide bir çocucaadı."
4- BİSSAHAL / BİSSEHEL : Kısa süre sonra, Biraz sonra * Anlamında olduğu gibi cümle içinde kullanılış biçimine görede değişik anlamlar alabilir ve o zaman -bir çok- anlamına gelir.
"-bissahal bekledikten sonra ambulans gelmişti ama neye yarardı ki bissahal bekledikten sonra gelmesi."
"-bostanlığa git ollarda bissehel manadıra eyce oluk onları topla gel hayta ibraam."
5- ÇIKLA: Tamamen, Sadece
"- yaw çıkla börek yenir mi ordan bir ayran et duzluca içilsin gözceezi körolasıca avrat."
6- ÇİĞİN : Omuz başı omuzun üst kısmı
"-rüzgarda kalmışıyın ellaham çiğnim dutuluk bayakı."
7- ÇONMAK / ÜŞÜŞMEK : Kuş,böcek ve insan gibi canlıların bir araya yada bir nesne veya olay etrafına birikmesi çember olması.
"- karıncalar açık unutulan bal kavanozunun başına çonmuştu."
"-şehid ibraamın yüzceezini görmek için millet cenazenin başına üşüştüydü getirildiği gün."
8- DIŞLIK / TADI DIŞLIĞI KALMAMAK :İç huzuru
"-Allah dışlık versin ibraamına gelinin bir yastıkda yaşlandırsın."
"-ibramın tadı dışlığı kalmamış kanser onu iyce acı ecel şerbetinin kederine sarmıştı."
9- GÖLÜK : Genel ismiyle at ama ençok 'dişi yük beygiri' için kullanılır.
" -gölüğün yemini eyi verin yakında iş güç başlıycak canlansın hayvan."
10- HAVAKMAK : Yaranın enfekte olması, ödem denilen su toplaması, bez kalktı dedikleri durum.
" -Süveyda hocanın kolundaki çıban havakmış sabaha değin ateşlere salmıştı kızcağızı."
11- GINDIRIK/KINDIRIK : Kapı pencere gibi yerlerin yarı açık kalması yada bırakılması
" -kapı kındırık kalsın bebek ağlarsa duyak." " -koş çocuum pencere gındırık kalmış kapat adı batasıca düşman kedi girmesin."
12- KELKERKEZ : Akbaba denilen etçil leşçil bir kuş.
" -allah inşallah ölüsü dağlarda kalasıcada gözceezini kelkezler oyasıca adam."
13- KERC ETMEK/KERCİNE KERCİNE KONUŞMAK :Alay etmek, eğlenmek, inadına inadına gıcık verecek şekilde konuşmak.
" -yeter adam sus gayrı kerc edip durma şu lanet olasıcayla."
" -sus lan dinsizin sıpası kercime kercime konuşma tokadı yersin şimdi kulaanın köküne."
14- KIRAN GİRESİCE : İlenme, beddua, salgn hastalık sonucu ölmesini isteme
"-ekinleri hep ziyan etmiş kıran giresice domuzlar."
15- LAFIN EYA(E)SINA VURMAK : Koyu sohbete dalmak.aşırıya gitmek
" - hergün olduğu gibi kadınlar o akşamda dedikodunun eyasına vurdular."
" - öff yaww naadar eyi oldu bura geldiğimiz kirazın eyesine vurduk haa. -heyee öyle oldu."
16- MALAMAT OLMAK: Rezil olmak.
" -sormayın gomşular sormayın hu sarı donuz sarı çiyan bizi ele güne malamat eder hergün ırakı bira içer bağırır çağırır boynu devrilesicede altında kalası densiz."
17- MISKI / MIKIS : Cimri,pinti , hasis .
" rahmetli Şerif amca çok mıskı biri olmasına karşın yüreği çocuklara karşı daima yufkaydı."
18- MISMIL : İşe yarar,doğru dürürst.
"- o kız mısmıl birşey değil ondan avrat olmaz vazgeç bu sevdadan."
19- NÜNÜK : Boğazın gırtlak bölümü, yutak
" -amanıınn hiç kavun burakmamış nünüğüne durasıcalar."
20- O DEĞİLDEN /O DEĞİLCİKDEN : Çaktırmadan
"- bak bakalım o değilden, gelmişler mi defineciler."
21- ÖDÜ SITMAK : Çok kormak.
" -yemeğe tuz atarken ödün mü sıttı Cennet bacı hele tuzluğu getir bakayın ordan."
22- ÖTEĞAN / ÖTEEN : Geçen gün.
" - Rüknettin emmin öteğan Körmenlik'e gitti aradığınızı söylerim."
23- PÖRTLEK : Gözü dışarı fırlamış, çıkıntı anlamında.
" - Iraz ve Zeynep yine yalnız oldukları o akşam da, mutfakta cinleri görünce ikisininde korkudan gözü pörtleyecekti."
24- SIKLAT /BUĞSUKMAK : Esintisiz sıcak hava, nefesi daralmak
" - uşak hu pencereyi açın eyce sıklat oldu Kadriye nineceezim buğsuktu iyce baksanıza yaav."
25- SİNGİLDEME :Sürekli sızlanma
" - tokadı verirsem şimdi singildedirin seni haaa."
"- Çok vefasız singildiyesicenin biridir o."
26- S(z)OKURDANMA : Kendi kendine söylenmek, tartışma sonucu yenik düşenin o an kendi kendine konuşmaları.
" -dayağı yediğin yetmedi ellaham, zokurdanıp durma seni elime alır döve döve sakat iderin saçını başını yoların şimdi."
27- TAPIRTI : Gürültü, ayak sesine benzer ses.
"- bakın bakayın dışarı, neyimiş o tapırtı bir gelen mi var neci uşaak."
28- TEVİR: Çeşit, cins, biçim.
" - baharla birlikte yaylamızda tevir tevir çiçekler açar, bana hep ilk aşkımın o güzel yüzünü hatırlatır dururdu tabiat.
30- UĞUNMAK / UĞUNUP KALMAK : Acıdan kendinden geçmek, çocukların ağlamadan önce ağzının 5-6 saniye açık kalıp sonradan ses çıkarmaya başlaması.
" -TAHİR ve YADİĞAR hoca aklı yuka ders çalışmaz manıt çocukları attıkları tokatla saatlerce uğundururlardı."
31- URUP: Çeyrek, karşılaştırma
" -IRAZ'In güzelliğinin yanında Hayriye, Firdevs,Dürdane, Sibel ve dünyanın tüm kızları Iraz' ın urubu bile olamazdı."
32- YANAZ: Aksi,İnatçi,İçten pazarlıklı
" -köyümüzün antipatikleri genellikle ...........' lılardır, çünkü çok yanaz ve sinsi insanlardır.
33- ZAHAR / ZAHİR : Sanırım, zahir [okunuşta: ZAAAR diye okunur.]
" - Senin anlattığın gibidir zahar biz bişey duymadık."
34- ZOR ZEKAT: Güçlükle
" -yıllarca çalışarak zor zekat bir daire alabilmişti Sabahattin hoca. "
35- ZIĞARMAK: Büyüğe karşı saygısızca konuşmak. karşısından konuşmak
" -Hatice ninenin artık tahammülü kalmamıştı torunu Ali'nin zığarıp durmasına, tokadı vurduğu gibi yere yapışmaşı bir oldu hayırsız torunun."
İbrahim ŞİMŞEK dostumuza bu güzel yazısı için teşekkür eder devamını dileriz.Eline sağlık ...
Ağız:İnek veya keçinin ilk sütü
Ahnanmak:Sırt üstü tepinmek
Alabak Dayısı:Saksağan türü bir kuş
Alık:İş Elbisesi
Altev:Evin alt katı
Anarya gitmek:Geri vitesle gitmek
Arap bacağı:Ahaşap yapılarda destek
Asifinik:Naftalin
Azzık:Dışarda yenecek erzak
Bakım Memuru:Orman Muhafaza Memuru Balcan:Patlıcan
Manadura:Domates
Barana:Asma direği
Belağacı:Palana bağlanan ağaç
Bezdirme(Mayalı):Kalın bir ekmek türü
Bıçgı:Testere
Bocut:Sürahi
Carkıt:Hurda
Celfin:Piliç
Cere:Toprak veya cam su kabı
Cerge:İşi karıştırıp bozan
Cımcılık:Aşırı ıslak
Cıngırdak:Çıngırak,zil
Cırcır:Fermuar
Cırrık:Ardıç kuşu
Cıscıvık:Çok sulu kıvamda
Cıvık:Sulu
Cızzankudurak:Dönen Tahtalıvalli
Çalağan:Yırtıcı kuş
Çandır:Yaylanın yerlisi
Çapıt:Bez
Çarşı Epmeği:Pide
Çalağan:Yırtıcı kuş
Çam kirci:Yere düşmüş çam yaprağı
Çandır:Yaylanın yerlisi
Çapıt:Bez
Çarşı Epmeği:Pide
Çebiç:1 yaşında keçi
Çeğe:Kene
Çeltek:Engel
Çıkın:Bezden paket,bohça
Çıkla:Safi
Cımcılık:Çok ıslak
Çibicik Çalmak:Alkışlamak
Çilimpiz:Odun ve çalı parçacıklar
Çingil:Yoğurt kabı
Çomça:Bir tür kepçe
Çömlek:Toprak kap
Çör-Çöp:Küçük atıklar
Çörtlen:Dam oluğu
Çulfalık:Tezgâhta savan vs dokuma
Daylı:Bir kızma ifadesi
Debelenmek:Yerde yuvarlanmak
Deblek:Darbuka
Dendure:Saka kuşu
Delanlı:Delikanlı
Dıkım:Lokma
Dıngıra:Saz
Dinelmek:Ayakta durmak
Dölek:Düz
Duzzak:Tuzak
Düve:Genç İnek
Düven:Dükkan
Elemeşkere:Ulu orta
Eletmek:Götürmek
Enik:Yavru
Erişte:Hamur çorbası
Ermenek:Siyah lastik ayakkabı
Evraaç:Yufka ekmek pişirme aleti
Eyya:Kaburga
Fıcıtmak:Uzağa atmak
Fıldır gitsin: At gitsin
Fırıldak:Topaç
Fışkı:Çok ıslak
Ficik fatma:Kuyruk sallayan kuşu
Galle:Sincap
Ganere:Yaramaz Çocuk
Gepirdemek:Sıçrayarak koşmak
Gereze:Döğüş Horozu
Gıllik:Küçük
Gırklık:Koyun traş makası
Gırnap:Sağlam bir ip
Gışşik(Gaşkuş):Sonradan görmüş kişilere söylenir
Gıyyık :Çuvaldız
Gidişmek:Kaşınmak
Glipos:Zehirsiz mantar
Gökgörmedik:Görgüsüz hareket eden
Göynek:Atlet,fanilya vb.
Gunnamak:Yumurtlamak
Gürdüşmek:Kavgavari gürültü etmek
Güğüm:Ibiksiz bakır su kabı
Haylamak:Yuhalamak
Helke:Kova
Ibrık:İbikli Bakır su kabı
İcar:Kira
İlan:Yılan
İlaançe:Leğen
İlahna:Lahana
İrişkin:Sucuk
İskemle:Küçük oturacak sandalye
İtâ:Üzerinde un elenip ekmek yapılan savan
Kaklık:Kaya oyuğu
Kalle:1-Sincap 2-Para kasası
Kamga-Yonga:Ağaç kabuğu
Kandırıkçı:Yalancı
Kayış:Kemer
Kaytan:Yağlı ip
Keh:Kenar
Kehni:Kazma
Kel:Çirkin
Kellenmek:Rahatsızlanmak
Kemre:Yaranın üzerindeki kabuk
Kendir:Halat
Kenef:(Hela):WC
Kepir:Derin kayalık uçurum
Kestenkelle:Kertenkele
Kıymık:İnce sivri parçası
Kirmen:Yün eğirme aleti
Kirevit:Tahta sedir
Keşküre:Ahşap dört kollu taşıma aracı
Koçmarkelle:(Kertiş):Bir tür kertenkele
Kolcu:Orman Muhafaza memuru
Koyak:Dağlar arasındaki sığıntı yer
Kör Çinçer:Başyankara kuşu
Köstü:Köstebek
Küncü:Susam
Kürem:Grup
Lepe:Sulu Bulgur yemeği
Mafraç:Büyük ev eşyası paketi
Mahlıta:Diri taneli mercimek çorbası
Makine:Motorlu araç
Manık:Kedi yavrusu
Mantız:Yuvarlak Mangal
Mavra sıkmak:Palavra atmak
Merkep:Eşek
Meşin:Deri
Miltan:Gömlek
Mısmıl(Adamakıllı):Eksiksiz,tam
Mukaat olmak:Sahip çıkmak
Muşamba :Naylon
Müzevir:İspiriyoncu
Nacak:Balta
Nişe:Nişasta
Okuntu:Düğün ve Nişana davet için verilen hediye
Övelemeç:Yufka kırıklarıyla yapılan yiyecek
Parç:Saplı su kabı
Parçapinçik:Paramparça olmuş
Pardı:Kalın ve düz ağaç parçası
Patadiz:Patates
Peşgir:Havlu
Peştambal:Sofra benzeri eşya sarılan bez
Sadır:Gübre
Sahre:Piknik
Sallangaç:Salıncak
Saab:Sahip
Sekkelemek:Tek ayakla zıplamak
Seko(Sako):Ceket
Sınıkçı:Kırık çıkıkçı
Sırım:İnce kesilmiş lastik
Siftinmek:Boşa zaman geçirmek
Soyka:Birisine kızınca söylenir
Sulusepgen:Karla karışık yağmur
Sünger:Kuş lastiği
Şirahne:Üzüm ezilen ahşap sandık
Taka:Pencere
Takdelen:Ağaçkakan kuşu
Tatar:Börek çorbası
Tahra:Küçük el baltası
Tehnel:Defne çalısı
Teliz:Çuval
Temekkeli:Devamlı
Temre:Bir tür cilt mantarı
Tengerlenmek:Yuvarlanmak
Tepiz:Çengelli İğne
Tevge:Yaramaz çocuk
Tirkinmek:Arka arkaya dizilmek
Tomafil:Otomobil
Toslak:Genç Öküz
Tösütömbelek:Göğsü kınalı kuş
Tutmaç:Un çorbası
Uluk:Paspal
Urasa:Uğurlu gelsin diye yapılan
Urup:Çeyrek
Üçurup:Üç çeyrek
Üleşmek:Paylaşmak
Velesbit:Bisiklet
Yağlı ballı:Bazlama -Şerbet karışımı
Yalak:Küçük çukur
Yonuz Eriği:Aşısız erik
Yuka ekmek:Yufka
Yunak:Banyo yapılan yer
Yüzünkoyu:Yüzüstü yere yatmak
Zarif Bardak:Çay bardağı
Zenaat:Sanat
Zibil:Çöp
Zomp:Büyük balyoz
Zöhür:Sahur
Zekaret :Ölüm döşeğinde olan
DEYİMLER
Asbap Tokucu:Çamaşır Tokmağı
Asbap Yumak:Çamaşır Yıkamak
Ateşin İlişmesi:Tutuşması
Carıs malamat:Çok yaygara koparan
Cin Eniğini Yitirir:Kalabalık,dağının ve düzensiz yer
Çiğnini Çekmek:Omuzunu üşüyor gibi çekmek
Cobul Olmak:Birşeye bolca sahip olmak
Dünkü Bu Esir:Dünkü bu vakit
Evtiği Azmak:Boşluktan canı sıkılmak
Gıvırıp Gol Atmaç:Tek kale futbol
Göğün dibi karardı:Havada kara bulutlar gözükmesi
Gürdüşmek:Birisiyle beraber yaramazlık yapmak
Hipbidiriği çıkmak:Bir şeyin çok yıpranması
İt çükü yağması:Bir yerin kalabalıklaşması
Kirişi Kırmak:Kaçmak
Mındır Mındır Oynatmak:İstediğini yaptırmak
Mukaat Olmak:Sahip çıkmak
Ne Tevil(Nağıl olacak):Nasıl
Sığnaşamamak:Sıkıntılı olup bir yere sığmamak
Sıkırcım Vermek:Tehditkarane emir vermek
